Een eiland dat begon met een filmpje
Weinig bestemmingen hebben me zo verrast als Schinoussa. Misschien juist omdat ik er nauwelijks iets van verwachtte. We kozen het eiland op een ongebruikelijke manier: niet vanwege een lijst met bezienswaardigheden, een beroemd strand of een aanbeveling in een reisgids, maar vanwege een filmpje.
Daarin zag ik Pothiti dansen met haar man. Er klonk muziek die me onmiddellijk raakte. Maar het was niet alleen de muziek. Het was haar lach: open en ongekunsteld, alsof er op dat moment niets bestond buiten die kamer, die man en die dans. Het huis zag eruit zoals ik in Griekenland vaker huizen van oudere mensen heb gezien. Gewoon, vertrouwd, zonder iets dat bedoeld leek om indruk te maken. En toch riep juist dat beeld bij mij een vreemd verlangen op. Ik wilde weten wat er buiten dat huis lag en wat voor wereld bij deze mensen hoorde, bij deze muziek en bij die lach. Die wereld bleek Schinoussa te zijn.
Pas later ontdekte ik welk nummer er in het filmpje klonk: Okeanos van Lefteris Vazaios, een zanger van het nabijgelegen Amorgos. De melodie klinkt bijna uitbundig, maar het lied zelf is dat allerminst. Het gaat over een liefde die zo onbereikbaar is dat de zanger liever in zee verdrinkt dan zonder haar verder te leven. Misschien begon Schinoussa daar voor mij al, in die vreemde combinatie van lichtheid en melancholie: dansen terwijl het lied over verlies gaat en lachen terwijl verdriet nooit ver weg is. Het leven niet mooier maken dan het is, maar er toch op dansen.
Pothiti
Op onze eerste dag ontmoetten we Pothiti. Ze zat buiten voor haar huis en bleek in werkelijkheid precies die warmte te hebben die ik in het filmpje had gezien. Ik vertelde haar dat wij mede door dat filmpje op Schinoussa waren beland. Ze moest lachen en vertelde dat we bepaald niet de eersten waren; reizigers spreken haar er vaker op aan.
Haar man was inmiddels overleden en daardoor kreeg het vrolijke filmpje ineens een andere betekenis. De man met wie ze daar danste, bestond nu alleen nog in haar herinneringen en in beelden die onbekende mensen ergens op internet bekijken. Ze vertelde hoeveel verdriet zijn dood haar had gedaan. Daarna bood ze ons een glaasje raki aan en bleven we een tijdje bij haar zitten. Het voelde bijna onwerkelijk dat iemand die eerst alleen een beeld op een scherm was geweest, nu naast ons zat. Het eiland dat voor mij begonnen was als een vaag vermoeden, kreeg daardoor ineens een gezicht.
Achterblijven als de boot vertrekt
Je komt niet toevallig op Schinoussa terecht. Je moet er moeite voor doen. Er is geen vliegveld en geen rechtstreekse verbinding vanuit Nederland. Je reist naar een ander eiland, wacht op een boot en vaart verder de Kleine Cycladen in. Sommige plekken worden juist anders doordat ze niet onmiddellijk bereikbaar zijn. De reis haalt langzaam de snelheid uit je. Wij gingen van het vreselijk drukke Mykonos, naar het al iets minder drukke Naxos en dan naar het paradijs Schinoussa.
Wanneer je in de kleine haven van Mersini van boord stapt, is er even bedrijvigheid. Mensen komen gasten ophalen, bagage wordt ingeladen en auto's rijden af en aan. Maar zodra de boot zijn klep weer optrekt en wegvaart, wordt het stil en ontstaat een merkwaardig gevoel: alsof de rest van de wereld zojuist weer is vertrokken en jij bent achtergebleven. Niet werkelijk verlaten, want natuurlijk is Schinoussa geen onbewoond eiland, maar eerder even losgemaakt van de wereld waaruit je kwam.
Er zijn toeristen en ja, ook Nederlanders. Er zijn goede restaurants, prachtige accommodaties en een paar leuke winkels. Wij logeerden bij Paralos Lodging van Yiannis en Alexandra, met een schitterend uitzicht. Ze hebben er zelfs een boekhandel, de enige op het eiland. En toch voelt Schinoussa anders. Het deed me vreemd genoeg soms aan Bergen op Zoom denken. Niet omdat beide plaatsen op elkaar lijken, dat doen ze in geen enkel opzicht, maar omdat ze bewijzen dat geografie niet voldoende is om een plek te verklaren. Je kunt binnen hetzelfde land een grens oversteken die op geen enkele kaart staat. De taal blijft dezelfde, het klimaat verandert nauwelijks en toch verandert de sfeer volledig. Een plek heeft blijkbaar ook een innerlijk landschap.
Wegen die nergens anders heen hoeven
Op Schinoussa zie je dat bijna letterlijk terug in de wegen. Vanuit Chora lopen verschillende wegen het eiland in, vaak onverhard. Het eigenaardige is dat ze niet met elkaar verbonden zijn. Een weg brengt je naar een strand, een nederzetting of een uithoek van het eiland, maar wie daarna ergens anders heen wil, moet eerst vrijwel helemaal terug. In het begin vond ik dat onpraktisch, maar later vond ik het juist bij Schinoussa passen. Wij zijn gewend dat alles verbonden moet zijn: wegen, netwerken, bestemmingen en mensen. Een route hoort efficiënt van A naar B naar C te lopen. Schinoussa dwingt je echter regelmatig terug naar het beginpunt. Niet iedere weg leidt vanzelf naar de volgende. Soms brengt een weg je alleen naar één plek, kijk je daar rond en blijf je er een tijdje, waarna je weer teruggaat.
Muziek, dans en traditie
Tijdens het favafestival merkte ik hoe sterk tradities hier nog aanwezig zijn. Overdag wordt zichtbaar gemaakt hoe fava wordt geteeld en verwerkt, maar de muziek loopt overal tussendoor en uiteindelijk neemt die muziek het over.
In de avond wordt er urenlang gedanst. Jongeren dansten op traditionele muziek op een manier die opvallend vanzelfsprekend leek. Terwijl ik ernaar keek, moest ik denken aan oude rituelen waarin jonge mannen en vrouwen elkaar tijdens feesten ontmoetten, bekeken en misschien kozen. Mensen veranderen, kleding verandert en de muziek komt tegenwoordig uit enorme boxen die door de straten schallen, maar bepaalde menselijke rituelen lijken eeuwen te overbruggen. Elkaar zien, samen eten, muziek maken, dansen, verliefd worden en afscheid nemen zijn misschien uiteindelijk een verrassend klein aantal thema's waaruit onze levens steeds opnieuw worden opgebouwd.
Vriendelijkheid zonder toneelstuk
Ook de mensen op Schinoussa droegen bij aan het bijzondere gevoel dat ik er kreeg. Hun vriendelijkheid voelde weinig aangezet. Op sommige toeristische plekken wordt gastvrijheid bijna een toneelstuk: waar kom je vandaan, hoe gaat het, prachtig Nederland, en ondertussen weet je dat je vooral een wandelende portemonnee bent. Op Schinoussa leken mensen daar veel minder woorden aan vuil te maken.
Op een bloedhete dag liepen we zwetend een heuvel op toen een man in een pick-up stopte. Geen uitgebreid gesprek en geen gedoe. Hij zag twee mensen die het warm hadden en gaf ons gewoon een lift. Oprechte vriendelijkheid is zo eenvoudig.
Dat betekent niet dat Schinoussa een eiland buiten de moderne wereld is. Je kunt er uitstekend eten en bijzonder mooi overnachten. Het eiland hoeft zijn eenvoud niet te bewijzen door ongemakkelijk te zijn. Misschien is dat juist een van zijn aantrekkelijkste kanten: het eiland combineert afzondering met kwaliteit zonder zijn eigen karakter volledig aan het toerisme uit te leveren.
Het Schinoussa-gevoel
Wat me uiteindelijk het meest is bijgebleven, is moeilijk in een reisgids te zetten. Het zit in de stoffige wegen die niet altijd naar een volgende bestemming leiden, in de muziek die door Chora klinkt, in jonge mensen die dansen alsof die dans al veel ouder is dan zijzelf, in een man met een pick-up die stopt, omdat twee onbekenden het warm hebben en in een weduwe die voor haar huis raki inschenkt voor reizigers die haar herkennen uit een filmpje waarop haar overleden man nog naast haar danst. En altijd is daar de zee, soms als grens en soms juist als verbinding met de wereld daarbuiten.
Misschien is dat voor mij uiteindelijk het Schinoussa-gevoel geworden: het besef dat schoonheid en verdriet geen tegenpolen zijn en dat juist de vergankelijkheid van dingen ze betekenis kan geven. Een dans wordt kostbaar, omdat hij eindigt. En een ontmoeting, omdat je weet dat je uiteindelijk weer afscheid neemt. Op Schinoussa lijkt niets zich erg druk te maken over de vraag wat daarna komt. Niet iedere weg hoeft ergens anders heen te leiden en niet ieder moment hoeft een opmaat naar het volgende te zijn. Soms is ergens zijn voldoende.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten