Welkom aan boord van de vaagtaalmaatschappij, waar iedereen incheckt en niemand nog iets te zeggen heeft

Er is iets vreemds aan de hand met taal en niemand lijkt het door te hebben. Opeens “checken” we niet meer gewoon hoe het met iemand gaat, nee, we “checken even in bij elkaar”. Alsof elk gesprek een soort vlucht is en we allemaal met handbagage door het leven lopen. “Hoe gaat het met je?” - “Moment, ik moet eerst even inchecken.”

Het klinkt modern, professioneel, een tikje therapeutisch misschien zelfs, maar eigenlijk is het gewoon opgeblazen lucht. Want wat bedoel je nu echt? Dat je even belt? Even vraagt hoe het gaat? Waarom moet daar ineens een Engelse luchthavenmetafoor overheen gegoten worden?

Het grappige is: in België zeggen ze dat je “vliegt” als je niet helemaal spoort. En bij ons: “die ziet ze vliegen.” Dat komt verdacht dicht in de buurt. Want als iedereen voortdurend aan het “inchecken” is, dan zijn we collectief blijkbaar al opgestegen. Bestemming: vaagtaal.

Er zit ook iets ontwijkends in. “Inchecken” klinkt veiliger dan gewoon zeggen: “Hoe gaat het echt met je?” Het haalt de scherpte eruit, maakt het afstandelijker. Alsof je niet meer echt contact maakt, maar een soort procedure doorloopt. Gesprek als ritueel, niet als ontmoeting.

Misschien moeten we het gewoon weer simpel maken. Niet inchecken, maar praten of nog beter: luisteren. Als iemand zegt: “Zullen we even inchecken?”, dan weet ik één ding zeker: dit gesprek is al geland voordat het begonnen is.

Floriade 2.0: duur, groen op papier en de motor draait gewoon door

Soms heb je van die momenten waarop alles samenkomt: duurzaamheid, beleid, goede bedoelingen en een graafmachine die anderhalf uur staat te ronken alsof we nog in een tijd leven waarin brandstof spotgoedkoop was. Bij ons in de buurt zijn ze tot eind december bezig met het riool. Op zich prima, want niemand wil terug naar de middeleeuwen, maar wat zich hier gisteren afspeelde was toch wel bijzonder.

Daar stonden ze: twee mannen, een container, een busje en een hijskraan die niets deed behalve draaien. Anderhalf uur lang. Niemand wist waarop er gewacht werd, maar de motor bleef vrolijk lopen. En dat in een tijd waarin diesel zo’n beetje vloeibaar goud is geworden. Want laten we eerlijk zijn: door de oorlogen en spanningen in het Midden-Oosten en de dreiging rond de Straat van Hormuz schieten de prijzen omhoog. Je zit inmiddels rond de €2,568 per liter diesel. Zo’n kraan verbruikt gemiddeld zo’n 15 liter per uur. Dus reken even mee: €38,52 per uur aan brandstof. Anderhalf uur wachten? Dan kost dat gewoon €57,78. Voor helemaal niets.

Het wordt nog mooier, want na anderhalf uur wachten, gebeurde er niets. Geen levering, geen collega, geen actie. Ze stapten gewoon weer in en reden weg. Graafmachine/ hijskraan mee, einde voorstelling. Met andere woorden: anderhalf uur diesel verstookt, uitstoot geproduceerd, kosten gemaakt en nul resultaat. Zelfs Kafka zou hier stil van worden.

En dat allemaal in Almere, een stad die zichzelf graag neerzet als groen en duurzaam. Prachtige ambitie, maar op mijn terras rook het gisteren vooral naar uitlaatgassen en gemiste kansen. Dat groene ideaal doet denken aan de Floriade: groot, ambitieus en duurzaam op papier, maar uiteindelijk een dure mislukking. Duurzaamheid zit hem niet alleen in grote plannen en mooie woorden, maar juist in dit soort simpele momenten. Zoals: zet die motor uit als je niets doet. Of nog beter: zorg dat je überhaupt weet waarvoor je komt.

Het zal wel een extern bedrijf zijn. Die rekenen alles door. En uiteindelijk betalen wij dat gewoon via de gemeente. Dus wij betalen voor de diesel, wij betalen voor de stilstand en wij zitten ook nog eens in de giftige dampen. Dat is pas een all-inclusive ervaring. Het meest bizarre blijft dat ze het heel normaal leken te vinden. Terwijl als jij in deze tijd je auto anderhalf uur voor de deur laat draaien zonder ergens heen te gaan, je jezelf toch echt even achter de oren zou krabben als je de benzineprijs ziet.

Als je nu kijkt hoe het erbij ligt, een rioolpijp die als een soort vreemd monument omhoogsteekt, met een klep ervoor alsof hij iets belangrijks tegenhoudt, dan vraag je je toch af wat hier precies de bedoeling is. Een soort lokale Straat van Hormuz, waar van alles stilvalt, kosten oplopen en iedereen wacht, maar niemand die echt lijkt te weten waar het heen gaat.

 

De dag dat ik officieel “Mevrouw Wil Ik Niet” werd

 

Vandaag lag er een keurige envelop op de mat van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Altijd leuk, want dat betekent meestal dat je weer mag bijdragen aan “belangrijke cijfers voor Nederland”.

Ik maak hem open, kijk op de adressering en daar staat het: Mevrouw E. WIL IK NIET. Dat is dus precies wie ik ben. Niet Erika, maar een levenshouding in hoofdletters. Mevrouw Wil ik niet. Alsof het CBS eindelijk doorheeft hoe Nederlanders echt in het leven staan als er weer een enquête binnenkomt.

“Wilt u even 25 vragen beantwoorden over uw mediagebruik?”
Ik: wil ik niet.
“Wilt u meewerken aan onderzoek naar uw huishouden?”
Ik: wil ik niet.
“Wilt u…”
Nee.

Er bestaat een hele groep mensen die dit tot principe hebben verheven: de zogeheten soevereinen of autonomen. Die willen geen belasting betalen, geen bemoeienis van de overheid en het liefst ook geen regels, behalve als het in hun voordeel werkt. Vergeleken daarmee valt mijn “wil ik niet” eigenlijk nog reuze mee.

Blijkbaar hebben ze dat ergens netjes geregistreerd. En nog beter: ze hebben besloten dat dit voortaan gewoon mijn naam is. Het mooie is dat het ook iets bevrijdends heeft. Je hoeft nergens meer omheen te draaien. Geen sociaal wenselijke antwoorden, geen beleefd glimlachen. Gewoon eerlijk: wil ik niet. Misschien moet ik het maar officieel laten aanpassen. Scheelt een hoop tijd bij toekomstige formulieren.

Groeten van,

Mevrouw Wil ik niet

Het geheim van lang leven? Deze barista van 101 weet het

In Nederland schuift de pensioenleeftijd steeds verder op. Officieel om de verzorgingsstaat betaalbaar te houden, maar je kunt het ook anders bekijken: we zijn gewoon in training voor het model-Anna. In Nebbiuno, bij het Lago Maggiore, staat Anna Possi namelijk op haar 101e nog elke dag achter de bar van Bar Centrale. Sinds 1958 schenkt ze koffie, ruimt tafels af, opent om zeven uur ’s ochtends en sluit pas rond zeven uur ’s avonds. Pensioenplannen heeft ze niet.

Possi runt het café al sinds 1974 alleen, nadat haar man overleed. Ze maakt de espresso’s zelf, houdt het café draaiende, hakt soms zelfs hout en leest tussendoor op haar computer het nieuws en de beurskoersen. Haar geheim volgens eigen zeggen: actief blijven, een beetje humor en ’s avonds een blikje limonade.

Misschien is dat precies wat tegenwoordig zo modieus ‘longevity heet. Of, nog preciezer, wat de Japanners Ikigai noemen: een reden om ’s ochtends op te staan, iets dat je leven betekenis geeft en waardoor je actief blijft.

In Nederland praten we vooral over wanneer we mogen stoppen met werken. In Nebbiuno staat een vrouw van 101 gewoon koffie te schenken, omdat ze simpelweg niet anders wil. Misschien is dat het echte geheim van een lang leven: niet aftellen tot je pensioen, maar iets hebben waarvoor je elke ochtend weer opstaat.

Kharg, Iran: parels, palmen en tempels in de schaduw van de olie

Kharg (spreek uit als ‘Gark’), een klein eiland in de Perzische Golf, staat in het middelpunt van de wereldpolitiek. Kharg duikt steeds vaker op in discussies in over sancties, druk op Iran en mogelijke militaire stappen. Dat is geen toeval: via dit eiland loopt het grootste deel van de Iraanse olie-export naar de rest van de wereld. Tankers laden hier miljoenen vaten olie die vervolgens via de Straat van Hormuz de wereld over gaan. Wie Kharg controleert, raakt direct het economische hart van Iran. Maar wie Kharg alleen als oliehaven ziet, mist een groot deel van het verhaal.

Eeuwenoude tempels, kloosters en heiligdommen liggen hier op een paar kilometer afstand van de installaties waar Irans olie de wereld in stroomt.

Het kleine eiland (8 x 4 km) ligt voor de kust van de Iraanse provincie Bushehr. Kharg heeft een geschiedenis die veel verder teruggaat dan de moderne olie-industrie. In de achtste en negende eeuw stond Kharg bekend als een centrum voor parelduikers. Handelaren uit de regio kwamen hier samen om de kostbare parels te kopen. Het eiland was ook een oase. Waar veel eilanden in de Golf kaal en droog zijn, heeft Kharg natuurlijke waterbronnen. Daardoor groeien er dadelpalmen en zelfs banyanbomen. Het eiland is een groene plek in een dor landschap van zand en zout.

Religie liet eveneens sporen na. Archeologen vonden resten van zoroastrische tempels uit de tijd van het oude Perzië. Ook zijn er op Kharg resten gevonden van een vroeg christelijk, waarschijnlijk nestoriaans klooster uit de late oudheid. Later kwamen er islamitische heiligdommen bij. Op het eiland staat ook het sjiitische heiligdom van Mir Muhammad Hanafiyyah, die in de lokale traditie wordt verbonden met Muhammad ibn al-Hanafiyyah, een zoon van Ali ibn Abi Talib. Het graf wordt nog steeds veelvuldig bezocht door pelgrims.

Wie Kharg controleert, raakt niet alleen een eiland, maar een groot deel van de Iraanse economie.

Kharg wordt in Iran soms ook de “Forbidden Island” genoemd. Het eiland is zwaar beveiligd en alleen toegankelijk met speciale toestemming, omdat hier het grootste deel van de Iraanse olie-export wordt verwerkt. Jaarlijks passeert bijna een miljard vaten ruwe olie via de terminals op het eiland. De olie komt via onderzeese pijpleidingen uit offshore velden in de Perzische Golf. Het diepe water rond Kharg maakt het bovendien mogelijk dat grote supertankers hier kunnen aanmeren. De Iraanse schrijver Jalal Al-e-Ahmad noemde het eiland daarom ooit de “verweesde parel van de Perzische Golf”.

Tegenwoordig wonen er ongeveer achtduizend mensen op Kharg. Het eiland ligt letterlijk in de schaduw van gigantische olie-installaties. Opslagtanks, pijpleidingen en exportterminals domineren het landschap en maken Kharg tot het kloppende hart van de Iraanse olie-industrie. Juist daarom is het eiland al decennia een strategisch doelwit in conflicten rond Iran en de olie-route via de Straat van Hormuz. Tijdens de Iran-Irakoorlog in de jaren tachtig probeerde Irak herhaaldelijk de exportterminal te bombarderen om de Iraanse economie te raken.

Nu, tientallen jaren later, staat het eiland opnieuw in de geopolitieke schijnwerpers. In discussies over Iran, sancties en energiepolitiek komt de naam Kharg steeds vaker voorbij. Niet vanwege de parelduikers, de tempels of de palmbomen, maar vanwege de olie die hier wordt geladen. Toch blijft Kharg meer dan alleen een oliehaven. Onder de pijpleidingen en opslagtanks ligt een eiland met een lange geschiedenis van handel, religie en dadelpalmen, dat tegenwoordig vooral wordt gezien als een strategische olieterminal. Maar onder het staal en beton ligt nog steeds hetzelfde kleine eiland van 8 bij 4 kilometer. En ergens tussen de tanks en pijpleidingen groeien nog steeds de dadelpalmen van Kharg.

Als de doden blijven praten: AI, rouw en het digitale hiernamaals

Stel je voor dat de doden terugkeren. Niet als geest, niet als herinnering, maar als een antwoord in je chatvenster. Je typt: “Hoe gaat het met je?” En even later verschijnt er een bericht dat lijkt op de stem van iemand die allang is overleden. Dat is geen sciencefiction, het gebeurt nu al.

In de documentaire Eternal You van Hans Block en Moritz Riesewieck wordt een wereld zichtbaar waarin bedrijven kunstmatige intelligentie trainen met de digitale sporen van overleden mensen: e-mails, chatberichten, foto’s, video’s en audiomateriaal. Op basis van die gegevens ontstaat een systeem dat kan reageren zoals die persoon dat ooit deed. De doden spreken opnieuw, maar dan in de taal van data. Nabestaanden kunnen berichten sturen naar een chatbot die is opgebouwd uit het digitale leven van een overleden partner, vriend of familielid. Soms blijft het bij tekst. Soms krijgt de simulatie een gezicht via een avatar of een deepfake-video. In sommige projecten, zoals het VR-experiment Meeting You, kunnen mensen hun overleden dierbare zelfs ontmoeten in een virtuele ruimte. Daar ontstaat een vreemd soort aanwezigheid: niet helemaal herinnering, maar ook niet echt een levend persoon. Iets ertussenin.

Dat roept een fundamentele filosofische vraag op. Wat is zo’n digitale simulatie eigenlijk? Wat is de ontologische status van een AI-gegenereerde simulatie van een overleden mens? Het is duidelijk dat het geen persoon is. Het systeem denkt niet echt, voelt niets en heeft geen bewustzijn. Maar het is ook niet simpelweg een archief of een fotoalbum. Het reageert, spreekt terug en neemt deel aan een gesprek, op een manier die verdacht veel lijkt op die van de overledene. Daardoor ontstaat iets nieuws: een hybride entiteit die bestaat uit technologie, data, herinnering en menselijke interpretatie. In zekere zin lijkt het alsof de overledene voortleeft in een netwerk van algoritmen en opgeslagen fragmenten van zijn vroegere leven.

Dat idee raakt aan een diep menselijk verlangen. Al duizenden jaren zoeken mensen manieren om met de doden te blijven communiceren. Religies spreken over zielen, geesten en een hiernamaals. Rituelen, gebeden en voorouderverering houden de band met de overledenen levend. Wat AI nu doet, is dat oude verlangen vertalen naar technologie. Socioloog Sherry Turkle zegt in de documentaire dat deze systemen een vorm van transcendentie beloven. Technologie biedt hier iets dat lijkt op religie: de suggestie dat iemand na de dood toch nog aanwezig kan blijven. Een soort digitaal hiernamaals.

Tegelijkertijd roept dit ongemakkelijke vragen op. Als een algoritme de stem van een overledene kan imiteren, waar ligt dan de grens tussen herinnering en simulatie? Is zo’n digitale aanwezigheid een vorm van troost, of verandert ze onze relatie met de dood? Kan iemand digitaal eeuwig leven?

Misschien is het meest ontregelende inzicht wel dat deze systemen niet simpelweg de doden terugbrengen. Ze creëren iets nieuws. Geen mens, geen machine, maar een hybride verschijnsel dat alleen kan bestaan in een wereld vol data en algoritmen. De doden keren niet terug, maar ze verdwijnen ook niet helemaal. Ze veranderen van vorm. En misschien zegt dat ook iets over onszelf: over onze moeite om afscheid te nemen en over de eeuwenoude menselijke droom van een hiernamaals. Dit is pas het begin van een nieuwe relatie tussen technologie en de dood. In de komende jaren wil ik onderzoeken wat deze digitale aanwezigheid van overledenen betekent voor onze ideeën over mens-zijn, rouw en het hiernamaals.

Geheim radiostation met cijfers uit Iran blijkt mogelijk in Europa te staan

Tijdens de Koude Oorlog lazen stemmen op korte golf radiozenders eindeloze reeksen cijfers voor, zonder uitleg of context. Deze zogenaamde numbers stations werden gebruikt om gecodeerde boodschappen naar spionnen te sturen. Iedereen kon de uitzending horen, maar alleen iemand met de juiste sleutel kon begrijpen wat er werkelijk werd gezegd.

Nu lijkt het alsof we weer even terug zijn in die tijd. Radio-liefhebbers hebben de afgelopen weken mysterieuze uitzendingen opgepikt waarin een mannenstem in het Perzisch eerst “attentie, attentie, attentie” zegt en daarna langzaam groepen cijfers begint voor te lezen. Wie de opname hoort merkt meteen hoe vreemd het klinkt. Het heeft iets unheimisch.

De zender werd eind februari voor het eerst gehoord en zendt op een korte golf frequentie rond 7910 kHz. Om 03:00 ’s nachts en 19:00 ’s avonds Nederlandse tijd duiken steeds dezelfde cryptische boodschappen op. Dat heeft wereldwijd de aandacht getrokken van radioamateurs die proberen te achterhalen waar het signaal vandaan komt.

Opvallend genoeg denken sommige onderzoekers dat de zender mogelijk helemaal niet uit Iran komt, maar ergens in Europa staat. Metingen van het radiosignaal wijzen grofweg naar een gebied dat delen van Italië, Zwitserland, Frankrijk, Duitsland, België of zelfs Nederland kan omvatten.

Wie er achter de uitzending zit, weet niemand. Er circuleren drie belangrijke theorieën. De eerste is dat Iran zelf instructies naar agenten in het buitenland stuurt. De tweede is dat een westerse inlichtingendienst juist spionnen in Iran probeert te bereiken. En de derde mogelijkheid is dat het een psychologische operatie is om verwarring te zaaien.

Ironisch genoeg laat dit verhaal zien dat in een tijd van satellieten, cyberoorlog en kunstmatige intelligentie een ouderwetse radiozender nog steeds een verrassend effectief communicatiemiddel kan zijn. En ergens, misschien wel dichterbij dan we denken, zit iemand op precies dat moment naar een radio te luisteren met een potlood in de hand en schrijft die cijfers zorgvuldig op.

Baardwijks Worldview – https://baardwijks-worldview.blogspot.com