Kharg, Iran: parels, palmen en tempels in de schaduw van de olie

Kharg (spreek uit als ‘Gark’), een klein eiland in de Perzische Golf, staat in het middelpunt van de wereldpolitiek. Kharg duikt steeds vaker op in discussies in over sancties, druk op Iran en mogelijke militaire stappen. Dat is geen toeval: via dit eiland loopt het grootste deel van de Iraanse olie-export naar de rest van de wereld. Tankers laden hier miljoenen vaten olie die vervolgens via de Straat van Hormuz de wereld over gaan. Wie Kharg controleert, raakt direct het economische hart van Iran. Maar wie Kharg alleen als oliehaven ziet, mist een groot deel van het verhaal.

Eeuwenoude tempels, kloosters en heiligdommen liggen hier op een paar kilometer afstand van de installaties waar Irans olie de wereld in stroomt.

Het kleine eiland (8 x 4 km) ligt voor de kust van de Iraanse provincie Bushehr. Kharg heeft een geschiedenis die veel verder teruggaat dan de moderne olie-industrie. In de achtste en negende eeuw stond Kharg bekend als een centrum voor parelduikers. Handelaren uit de regio kwamen hier samen om de kostbare parels te kopen. Het eiland was ook een oase. Waar veel eilanden in de Golf kaal en droog zijn, heeft Kharg natuurlijke waterbronnen. Daardoor groeien er dadelpalmen en zelfs banyanbomen. Het eiland is een groene plek in een dor landschap van zand en zout.

Religie liet eveneens sporen na. Archeologen vonden resten van zoroastrische tempels uit de tijd van het oude Perzië. Ook zijn er op Kharg resten gevonden van een vroeg christelijk, waarschijnlijk nestoriaans klooster uit de late oudheid. Later kwamen er islamitische heiligdommen bij. Op het eiland staat ook het sjiitische heiligdom van Mir Muhammad Hanafiyyah, die in de lokale traditie wordt verbonden met Muhammad ibn al-Hanafiyyah, een zoon van Ali ibn Abi Talib. Het graf wordt nog steeds veelvuldig bezocht door pelgrims.

Wie Kharg controleert, raakt niet alleen een eiland, maar een groot deel van de Iraanse economie.

Kharg wordt in Iran soms ook de “Forbidden Island” genoemd. Het eiland is zwaar beveiligd en alleen toegankelijk met speciale toestemming, omdat hier het grootste deel van de Iraanse olie-export wordt verwerkt. Jaarlijks passeert bijna een miljard vaten ruwe olie via de terminals op het eiland. De olie komt via onderzeese pijpleidingen uit offshore velden in de Perzische Golf. Het diepe water rond Kharg maakt het bovendien mogelijk dat grote supertankers hier kunnen aanmeren. De Iraanse schrijver Jalal Al-e-Ahmad noemde het eiland daarom ooit de “verweesde parel van de Perzische Golf”.

Tegenwoordig wonen er ongeveer achtduizend mensen op Kharg. Het eiland ligt letterlijk in de schaduw van gigantische olie-installaties. Opslagtanks, pijpleidingen en exportterminals domineren het landschap en maken Kharg tot het kloppende hart van de Iraanse olie-industrie. Juist daarom is het eiland al decennia een strategisch doelwit in conflicten rond Iran en de olie-route via de Straat van Hormuz. Tijdens de Iran-Irakoorlog in de jaren tachtig probeerde Irak herhaaldelijk de exportterminal te bombarderen om de Iraanse economie te raken.

Nu, tientallen jaren later, staat het eiland opnieuw in de geopolitieke schijnwerpers. In discussies over Iran, sancties en energiepolitiek komt de naam Kharg steeds vaker voorbij. Niet vanwege de parelduikers, de tempels of de palmbomen, maar vanwege de olie die hier wordt geladen. Toch blijft Kharg meer dan alleen een oliehaven. Onder de pijpleidingen en opslagtanks ligt een eiland met een lange geschiedenis van handel, religie en dadelpalmen, dat tegenwoordig vooral wordt gezien als een strategische olieterminal. Maar onder het staal en beton ligt nog steeds hetzelfde kleine eiland van 8 bij 4 kilometer. En ergens tussen de tanks en pijpleidingen groeien nog steeds de dadelpalmen van Kharg.

Schepen uit China met mogelijke raketbrandstof voor Iran roepen nieuwe vragen op over sancties

Terwijl toeristen nog steeds champagne drinken in een gekoelde hotellounge in Dubai, vertrekken ergens in China twee vrachtschepen met mogelijk een lading natriumperchloraat richting Iran. De moderne wereld in één beeld: luxe resorts, geopolitiek en raketten.

Het klinkt als een scène uit een geopolitieke thriller, maar het is gewoon het nieuws van deze week. Volgens analyses van scheepsdata zijn twee Iraanse schepen vertrokken uit een Chinese haven waar onder andere natriumperchloraat wordt opgeslagen. Dat is geen onschuldige chemicalie. Het is een belangrijke grondstof voor raketbrandstof. In raketten werkt zo’n stof als oxidator: het zorgt ervoor dat de brandstof razendsnel kan verbranden en enorme stuwkracht produceert. 

Het bijzondere is de timing. Terwijl in delen van het Midden-Oosten luchtruimen sluiten, evacuaties plaatsvinden en spanningen oplopen, vertrekken tegelijk twee Iraanse schepen uit een Chinese chemische haven. Beide schepen horen bij een staatsrederij die al jaren onder Amerikaanse, Europese en Britse sancties staat vanwege het Iraanse raketprogramma. Ondertussen gaat het gewone leven in plaatsen als Dubai gewoon door. Restaurants zitten vol, hotels draaien op volle bezetting en zwembaden liggen er rustig bij in de zon. De wereld van vakanties en cocktails aan het zwembad en de wereld van raketbrandstof blijken dicht bij elkaar te liggen. Twee realiteiten.

Misschien is dat wel het meest typerende beeld van onze tijd: terwijl ergens containers met raketgrondstoffen worden ingeladen, vraagt iemand op een paar duizend kilometer afstand aan de hotelbar of de champagne nog een beetje koud is. En ergens daar tussenin laat Iran zien dat internationale boycots en sancties hun raketprogramma blijkbaar nog altijd niet echt tot stilstand brengen. Het doet bijna denken aan dat oude liedje van Herman Brood en Henny Vrienten: als je wint, heb je vrienden. 

Lees ook: Waarom Griekenland een Fuel Pass heeft en Nederland dure benzine.